Sorularınızı LectureQ’ya not ettiyseniz sıra cevapları bulmaya geldi. Bugün bu cevaplar çoğunlukla yapay zekâyla yapılan sohbetlerden çıkıyor. Sorun şu: aynı soruyu sorsalar da herkesin aklında kalan farklı oluyor. Bu rehber, uygulamanın akışına (soru → cevap → öğrendiklerim) uyarak bu farkı yaratmanın yollarını derliyor.
Bu rehberin kazandırmak istediği beceri, tek satırda:
Yapay zekâyla birlikte sorularımı ‘doğrulanmış bilgiye’ dönüştürebilirim.
Bu, cevap alma becerisi değil; aldığınız cevaptan şüphe edip onu kendinize mal etme becerisidir.
Bir soruya bir sohbet. Bir sohbete birkaç soruyu birden doldurursanız cevaplar da karışır, sonradan düzenlemek de zorlaşır.
Ders sırasında aceleyle yazılan sorular genellikle bulanıktır. Bulanık soruya bulanık cevap gelir. Hemen cevap istemeyin; önce soruyu yeniden yazın.
Aşağıdaki soruyu ders sırasında aceleyle yazdım. Henüz bulanık.
"{LectureQ’ya yazdığım soru, olduğu gibi}"
Bu soruyu ‘cevaplanabilir’ 3 soru olarak yeniden yaz.
Her birine, cevabını öğrendiğimde neyi yapabileceğimi anlatan bir satır ekle.
Şimdilik cevap verme, yalnızca yeniden yazdığın soruları göster.
▸ Beğendiğiniz bir sürüm çıkınca LectureQ’daki soru cümlesini onunla güncelleyin. Bu, gelecekteki kendinize bir yatırımdır.
Yapay zekâ nereye kadar bildiğinizi bilmez. Sorunun nereden çıktığı / şu anki bilgi düzeyiniz / istediğiniz cevap biçimi — yalnızca bu üçünü eklemek bile cevabın kalitesini belirgin biçimde değiştirir. Üçü de zaten uygulamada yazılı.
[Sorum]
{netleştirdiğim soru}
[Bağlam]
- Nereden çıktı: {ders adı} / {o andaki zaman bloğu notları}
- Şu anki bilgi düzeyim: {Öğrenme Durumu’ndaki ‘Şu An Neredeyim’}
- Ulaşmak istediğim durum: {Öğrenme Durumu’ndaki ‘Sonunda Olmak İstediğim Yer’}
[İstediğim cevap]
1) 3–5 satırlık temel cevap
2) Nedenini açıklayan bir paragraf
3) Yanlış biliyor olabileceğim 1–2 nokta
4) Kendim deneyerek doğrulayabileceğim en küçük örnek ya da deney
Kesin olanla tahmin olanı ayırarak belirt. Bilmediğin bir şey varsa bilmiyorum de.
▸ Bağlam malzemesi: araç çubuğunda Görünüm → Öğrenme Durumu ve sorunun bulunduğu zaman bloğu notları.
İkna edici bir cevap, doğrulanmış bir cevap değildir. En az bir kez sorgulayın.
Bu cevapta yanılmaya en açık kısım hangisi? - Bu cevabın geçerli olması için doğru olması gereken varsayımlar - Karşıt görüş ya da bu cevabın işe yaramadığı istisnai durumlar - Bunu birincil kaynaklardan kendim doğrulamak için neye bakmalıyım? (resmî belge, spesifikasyon, özgün metin adları)
Sürüm, rakam, API adı, yıl gibi ne kadar somutsa yanlış olduğunda o kadar fark edilmeyen bilgileri mutlaka özgün kaynaktan kontrol edin.
İyi bir cevap her zaman yeni bir bilinmeyen doğurur. İşte bu bir sonraki sorunuzdur; bu uygulamadaki adıyla devam sorusu.
Şu ana kadarki sohbete bakarak, henüz bilmediğim ama bilmem gereken şeyleri 3 soru olarak çıkar. Açıklama yapma, yalnızca sorular. Kısa ve somut olsun.
▸ Çıkan soruları soru ayrıntısındaki ‘Yeni devam sorusu’ alanına olduğu gibi yapıştırırsanız asıl soru → devam sorusu hiyerarşisiyle kaydedilir ve Grafik’te anlayışınızın nasıl dallanıp genişlediğini görürsünüz.
Yapay zekânın cevabını kopyalayıp yapıştırırsanız kayıt kalır ama bilgi kalmaz. Cevap alanına kendi sözcüklerinizle yazın ve bu cümleleri puanlatın.
Anladığımı kendi sözcüklerimle yazıyorum.
"{kendi yazdığım özet}"
Yanlış, eksik ve abartılı yerleri göster.
Puan yerine, düzeltilmiş cümleleri göster.
▸ Yalnızca buraya kadar geçenleri Çözüldü + Öğrendiklerim (★) olarak işaretleyin. Görünüm → Özet’teki ‘Öğrendiklerim’ listesi, yalnızca bu şekilde süzülenler toplandığında değer kazanır.
Yukarıdaki 5 adımı beceri diliyle özetlersek şöyle olur. Şu an en çok eksik olduğunu düşündüğünüz satırı seçip onunla pratik yapın.
| Bilinmesi gereken | …yapabilirim | …hakkında bilgi / ilgili anahtar sözcükler |
|---|---|---|
| Soruyu netleştirme | Bulanık bir notu cevaplanabilir 3 soruya dönüştürebilirim | iyi sorunun koşulları, cevaplanabilir ve cevaplanamaz sorular, problem tanımlama (problem framing) |
| Bağlam verme | Arka planı, düzeyimi ve istediğim cevap biçimini ekleyerek sorabilirim | istemi yapılandırma, rol, bağlam ve çıktı biçimi belirleme, bağlam tasarımı |
| Cevabı doğrulama | Cevabın varsayımlarını, karşı örneklerini ve birincil kaynaklarını sorgulayarak gerçeği ayıklayabilirim | halüsinasyon (hallucination), kanıt ve kaynak, yanlışlama (falsification), doğrulama yanlılığı |
| Bilmediğini ortaya çıkarma | Cevabın içinden yeni sorular çıkarıp devam sorusu olarak kaydedebilirim | üstbiliş, bilgi boşluğu (knowledge gap), soru ağacı |
| Bilgiyi pekiştirme | Kendi sözcüklerimle yeniden yazıp puanlatarak ‘Öğrendiklerim’ olarak kesinleştirebilirim | Feynman tekniği, geri çağırma pratiği (retrieval practice), aralıklı tekrar (spaced repetition) |
Yapay zekâyla yaptığınız sohbeti Markdown olarak kaydederseniz uygulama onu bir soru ağacına dönüştürür (araç çubuğunda ders menüsü → Markdown’dan İçe Aktar…).
# Ders başlığı olacak satır ## Konu (buradaki ilk soru asıl soru olur, ardından gelen sorular devam sorusu olur) **Ben** — buraya sorduğum soru **AI** — buraya aldığım cevap (birden çok satır olabilir, kod blokları da olur)
İçe aktarınca her sorunun cevabı doldurulur ve çözüldü olarak işaretlenir. Ardından Özet ekranında yalnızca gerçekten öğrendiklerinizi ★ ile bırakıp gerisini ‘Hariç tut’arsanız, bir sohbetin tamamı sizin öğrendikleriniz listesine dönüşür.
Yapay zekâdan cevap istemeyin; onu sorularınızı sınayacağınız bir muhatap olarak kullanın. Soruyu siz kurarsınız, şüpheyi siz duyarsınız, son cümleyi de siz yazarsınız. Bu süreci kayıt altına aldığınız yer LectureQ’dur.